چگونه بچهها را با شاهنامه آشنا کنیم
![](https://tookastory.com/wp-content/uploads/2022/02/Weblog-Story1.jpg)
یکی از بهترین راهها برای انتقال اندیشه، قصهگویی است. شاهنامه قصهها را به زبان شعر روایت میکند. در این مقاله سعی میکنم مقدماتی بگویم دربارهی چگونگیِ آشنا کردن کودکان با شاهنامه.
اولین گام: چه قصهای انتخاب کنم؟
اولین مرحله در قصهگویی، این است که قصه را بدانیم و بشناسیم. شاهنامه را از منابع معتبر بخوانید؛ همهی بازنویسیها قابل اعتماد نیستند. از شرحهای خوب شاهنامه برای فهم دقیق قصهها استفاده کنید. من چند پیشنهاد برای شما دارم و این کتابها را توصیه میکنم:
- کتاب شاهنامهی فردوسی، تصحیح انتقادی و شرح یکایک ابیات (دورهی سه جلدی)، اثر دکتر مهری بهفر، انتشارات فرهنگ نشر نو؛
- کتاب شاهنامهی فردوسی به نثر پارسی سره (دورهی سه جلدی)، نوشتهی میترا مهرآبادی، نشر روزگار؛
- کتاب شاهنامه به نثر، بیگزند از باد و باران، اثر کاوه گوهرین، نشر نگاه؛
- کتاب شاهنامهی فردوسی به نثر، (در شانزده جلد)، اثر علی شاهری، نشر چشمه .
بعد از آنکه شعرها و بازنویسیها را خواندید و قصهها را بر مبنای شرحهای خوب و معتبر، به طور دقیق فهمیدید، باید فکر کنید کدام قصهها بیشتر در ذهنتان ماندگار شدهاند و کدامها را بیشتر دوست داشتهاید.
چرا باید به این مسئله فکر کنید؟ چون قصهای را که خودتان بیشتر دوست دارید، بهتر میتوانید قصهگویی کنید.
اما برای معرفی شاهنامه به بچهها، فقط یک قصه کافی نیست؛ به «مجموعه قصه»ای احتیاج داریم که حداقل شامل ده قصه با موضوع و هدف خاص باشند، مثلاً حیوانات در شاهنامه، شاهنامه از آغاز، آشنایی با زنان شاهنامه و…؛ پس مجموعهی قصههای خودتان را آماده و انتخاب کنید.
چه موضوعی انتخاب کنم؟
برای انتخاب موضوع، مخاطب را فراموش نکنید. جنسیت، سن و علایق او را در نظر بگیرید و با ویژگیهای مهمِ مرحلهی رشدیِ او آشنا شوید، چون اگر او را نشناسید، با بهترین داستانها هم نمیتوانید او را جذب کنید! برای شناخت مخاطب -در اینجا، کودکان- به منابع معتبر و کارآمد احتیاج دارید. من چند پیشنهاد دارم:
- کتابهای مربوط به روان شناسی رشد، مثل روانشناسی رشد (در دو جلد)، اثر لورا برک، ترجمهی یحیی سیدمحمدی، انتشارات ارسباران؛
- بعضی سایتهای اینترنتی که مطالب کاربردی و خوبی در این حوزه دارند، مثل:
https://Soltaniashurpuri.blogfa.com/post/4
و
چه نکاتی در قصهگویی شاهنامه مهم است؟
در این زمینه، چند نکته را در نظر داشته باشید: بیشتر قصههای شاهنامه طولانیاند، مثلاً قصهی معروف «هفتخوان رستم» -که اولین مواجههی خیلی از ما با شاهنامه بوده- نزدیک به هزار بیت است و بازنویسی متن کامل آن به حدود بیست صفحه میرسد! علاوه بر آن، قصههای شاهنامه چندلایه است. باید بدانید چهقدر از هر قصه را در هر نشست برای بچهها تعریف خواهید کرد و لازم است خلاصهی خوبی از آن تهیه کنید. برای این کار، تفسیرها و شرحهای گوناگونِ قصه را بخوانید تا منظور فردوسی و بهترین راهِ انتقالِ آن را بفهمید. برای قصهای که انتخاب کردهاید، حداقل سه شرح معتبر بخوانید.
لازم است فردوسی را هم بشناسیم؟ فردوسی کیست؟
بچهها دوست دارند در کنار شناخت شاهنامه، فردوسی را هم بیشتر بشناسند و اصلاً شاید این کار پیشنیاز ورود به آموزش شاهنامه به کودکان باشد. بهتر است این شناخت را هم با قصهگویی به آنها بدهید.
به گفتهی دکتر سجاد آیدنلو، مردم در طول تاریخ، همیشه دوست داشتهاند دربارهی زندگی فردوسی بدانند، اما اطلاعات مستند زیادی وجود نداشت؛ پس شروع کردند به قصهپردازی! قصههایی که هیچ کدام اسناد معتبری ندارند. مثلاً دربارهی شدت میهندوستی فردوسی میگویند که در جوانی، وقتی دید وطن و زبانش دارند نابود میشوند، تصمیم گرفت خودش را نابینا کند، اما بعد، امام علی (ع) را در خواب دید و ایشان او را شفا دادند! یا مثلاً دربارهی رستم میگویند که در واقعیت، پهلوانی ساده به این نام بوده که فردوسی بر مبنای آن، رستمِ خودش را ساخته، اما باید بدانیم فردوسی آنقدر به منابعی که داشته، پایبند بوده که هیچ شخصیتی را خودش نساخته و حتی بیتِ معروفِ «که رستم یلی بود در سیستان/ مَنَش کردهام رستمِ داستان» نیز در هیچ کدام از شاهنامههای معتبر نیامده!
این قصهپردازیها آنقدر زیاد بودند که وقتی آنها را جمعآوری کردند، چند جلد کتاب شد! آقای انجوی شیرازی، پژوهشگر افسانههای عامیانهی ایران، در کتاب فردوسی نامه، بعضی از این داستانهای رایج میان مردم را جمعآوری کرده است.
با این حال، در بعضی کتابهای قدیمی، به زندگی فردوسی اشاراتی شده است، مثلاً در خودِ شاهنامه، تذکرﺓالشعرا از دولتشاه سمرقندی، چهار مقالهی نظامی عَروضی، مقدمهی شاهنامهی بایسنقری و بهارستان جامی. برای آشنا کردن کودکان با شاهنامه، در اولین قدم باید منابع اصیل و پاکیزه را شناخت.
خب، تا اینجا را داشته باشید؛ باز هم در این باره برایتان خواهم گفت.
1 دیدگاه
اولین کسی باشید که در مورد این مطلب اظهار نظر می کند.
بسیار عالی بود. خانم موسویان از بهترینهای این حوزه هستند.